Bezpieczna przestrzeń dla dzieci we wsi przeciętej ruchliwą drogą i ochrona drzew w mieście, w którym zieleni ubywa z roku na rok – te dwa różne wyzwania połączyła jedna strategia: konsekwentne, oddolne działanie i sięganie po dialog zamiast konfliktu. Grupa Pogranicze Bieszczady z Mchawy i Fundacja Pasjonauci z Krosna zostali finalistami nagrody Super Głos, przyznawanej w ramach ogólnopolskiej akcji Masz Głos Fundacji im. Stefana Batorego.

Nagroda Super Głos trafia do mieszkańców i organizacji społecznych, które potrafią jasno artykułować potrzeby lokalnych wspólnot, korzystać z narzędzi partycypacji i wytrwale rozmawiać z samorządem – nawet wtedy, gdy proces ten jest długi i pełen przeszkód. Laureaci i finaliści zostali wybrani spośród 150 uczestników ubiegłorocznej edycji akcji Masz Głos, wspierającej lokalne inicjatywy w całej Polsce. Grupy z Podkarpacia wspierały Joanna Ciesielka i Aleksandra Iwańska-Figura z Fundacji Teatrikon, koordynatorki akcji Masz Głos. Od 16 lutego do 1 marca trwają zapisy do tegorocznej edycji programu – zgłoszenia przez formularz na stronie www.maszglos.pl.

Wieś przecięta asfaltem
Mchawa to niewielka miejscowość w gminie Baligród, przez którą przebiega ruchliwa droga wojewódzka – fragment tzw. dużej i małej pętli bieszczadzkiej. Wąska jezdnia, brak chodników i poboczy sprawiły, że wieś została faktycznie podzielona na dwie części. Dla części mieszkańców, zwłaszcza rodzin z dziećmi, bezpieczne dotarcie na plac zabaw przy szkole po drugiej stronie drogi było poważnym problemem. Przez lata nie mieli miejsca, w którym można by się spotkać, usiąść z dziećmi czy pobyć blisko natury.

Rozwiązaniem okazała się dziesięcioarowa działka nad rzeką Hoczewką – zaniedbany teren, który przez lata pełnił różne funkcje, a ostatecznie stał się dzikim wysypiskiem. Dzięki udziałowi w akcji Masz Głos Monika Mordarska, liderka nieformalnej grupy Pogranicze Bieszczady, która pierwsza zobaczyła potencjał w działce nad rzeką, zdobyła wsparcie merytoryczne i kontakty, które pomogły w pozyskaniu grantów i w rozmowach z samorządem.

Kluczowa była zgoda gminy Baligród na użyczenie terenu. Procedura przeciągała się, a decyzja zapadła dopiero w dniu podpisania umowy grantowej. Mimo to mieszkańcy nie zrezygnowali. Własnymi siłami, przy użyciu prywatnego sprzętu i pracy społecznej, stworzyli miejsce integracji międzypokoleniowej: z drewnianym tipi, kuchnią błotną, huśtawkami, piaskownicą i miejscem na ognisko.

Z miejsca,w które nikt nie wierzył, powstała przestrzeń wspólna — podkreśla Monika Mordarska.

Dziś teren nad Hoczewką żyje: odbywają się tam spotkania sąsiedzkie, warsztaty, spacery i wydarzenia tematyczne. Za konsekwencję w działaniu i skuteczne połączenie partycypacji, pracy społecznej i dialogu z samorządem grupa Pogranicze Bieszczady została finalistą nagrody Super Głos.

Rozmowa zamiast piły
Inny charakter miały działania Fundacji Pasjonauci z Krosna, która od lat angażuje się m.in. w ochronę zieleni miejskiej. W mieście, gdzie tereny zielone zajmują zaledwie około 2% powierzchni, kolejne plany inwestycyjne oznaczały wycinkę cennych drzew – w tym wiązów przy ul. Wojska Polskiego i na Placu Monte Cassino.

Początkowo społecznicy sięgali po znane narzędzia: petycje, udział w sesjach Rady Miasta, nagłaśnianie sprawy w mediach. Bez skutku. Przełomem okazała się zmiana strategii. Zamiast protestów postawili na rozmowę. Regularną i z każdym radnym, bez wyjątku.

To były konstruktywne, spokojne rozmowy. Rzeczowa wymiana argumentów, bez kamer i bieżących napięć politycznych — mówią Piotr Dymiński i Gabriela Pawłowska z Fundacji Pasjonauci.

Przez 18 tygodni spotykali się z radnymi podczas ich dyżurów, budując argumentację opartą na danych, opiniach ekspertów i potrzebie adaptacji miasta do zmian klimatu. Ta metodyczna praca przyniosła efekt: powstały dwa projekty uchwał intencyjnych, które Rada Miasta przyjęła większością głosów, wskazując ochronę zieleni jako pożądany kierunek działań. 

Choć uchwały intencyjne nie mają mocy wiążącej, stały się wyraźnym sygnałem politycznym i początkiem dialogu. Równolegle mieszkańcy włączyli się w działania, organizując piknik-protest „Przywiązani do wiązów”, który połączył formę sprzeciwu z sąsiedzkim spotkaniem.
Za wybór dialogu jako narzędzia zmiany Fundacja Pasjonauci również została finalistą nagrody Super Głos.

Za wybór dialogu jako narzędzia zmiany Fundacja Pasjonauci również została finalistą nagrody Super Głos.

Wspólny mianownik
Choć Mchawę i Krosno dzieli charakter problemów i kontekst lokalny, obie historie pokazują, że zmiana zaczyna się od mieszkańców, którzy potrafią się zorganizować, jasno nazwać problem i wytrwale domagać się rozmowy. Szczegółowy opis obydwu inicjatyw znajdzie się w „Atlasie dobrych praktyk” – corocznej publikacji Fundacji im. Stefana Batorego. Atlas prezentuje przykłady lokalnych działań z całej Polski i jest kompendium wiedzy o tym, jak w rzeczywistości działa społeczeństwo obywatelskie. Publikacja będzie dostępna bezpłatnie w wersji elektronicznej na stronie www.batory.org.pl i www.maszglos.pl.

Więcej informacji o laureatach i finalistach: www.maszglos.pl/o-uczestnikach/super-samorzad-i-super-glos/
Od 16 lutego do 1 marca trwają zapisy do tegorocznej edycji akcji Masz Głos. Zgłoszenia przyjmowane są przez formularz na stronie www.maszglos.pl

Zgłoszenia przyjmowane są przez formularz na stronie www.maszglos.pl.

Akcja Masz Głos to ogólnopolski program Fundacji im. Stefana Batorego, prowadzony od dwudziestu lat. W edycji 2026 akcja wspiera mieszkanki i mieszkańców w budowaniu lokalnych relacji i tworzeniu lub ożywianiu miejsc wspólnych, w których można spędzić wolny czas razem z innymi. Patroni medialni: Onet.pl, Ngo.pl

Więcej informacji:
• Fundacja Batorego: Alicja Zaczek-Żmijewska, 796 332 133, azmijewska@batory.org.pl
• Fundacja Teatrikon: Joanna Ciesielka, 694 637 466, j.ciesielka@teatrikon.pl

Informacja prasowa Fundacji Teatrikon i Fundacji Batorego