Jak rozmawiać o żałobie tak, żeby nikogo nie przytłoczyć, a jednocześnie nie uciekać od tego, co trudne? Właśnie na to pytanie próbuje odpowiedzieć Fundacja GraTy z Krosna, która rozwija innowację społeczną „Niciarka Wspomnień” – narzędzie łączące wspomnienia, proste działania twórcze i uważne bycie razem. Projekt powstaje w ramach „Generatora Innowacji. Sieci Wsparcia 3”, programu wspierającego rozwiązania poprawiające jakość życia seniorów.

Fundacja GraTy nie wchodzi w ten temat z zewnątrz. To zespół, który od lat pracuje społecznie i twórczo, budując działania oparte na relacjach, pamięci i lokalnym zaangażowaniu. W swoich wcześniejszych projektach fundacja rozwijała już narzędzia wspierające pamięć i więzi, m.in. „Sztambuch – złote myśli o pamięci”, a także działania dla seniorów związane z historią lokalną i kompetencjami cyfrowymi.

Czym właściwie jest „Niciarka Wspomnień”? Najprościej mówiąc: to sposób na zatrzymanie wspomnień i oswojenie emocji po stracie bliskiej osoby.

Pierwsza koncepcja zakładała stworzenie drewnianego pudełka na pamiątki, uzupełnionego o filmy instruktażowe i dwa podręczniki – jeden dla specjalistów i opiekunów, drugi dla osób, które chciałyby korzystać z narzędzia samodzielnie. Chodzi o to, by przez tworzenie, porządkowanie pamiątek i wracanie do historii związanych z bliską osobą dać sobie przestrzeń na żałobę i pamięć.

To nie jest „zwykłe rękodzieło”. I nie jest to też chłodny poradnik o stracie. „Niciarka Wspomnień” ma działać łagodnie: przez dotyk, obrazy, wspomnienia, rozmowę, symbole i osobiste przedmioty.

Chcemy tworzyć przestrzeń, w której można wrócić do wspomnień bez presji i bez udawania, że trudnych tematów nie ma. Czasem łatwiej coś ułożyć rękami niż od razu ubrać to w słowa. - Damian Piórko Ziemba, innowator

Dlaczego ten temat jest tak ważny?

Bo żałoba wciąż bardzo często dzieje się po cichu. Szczególnie u osób starszych.
Z dokumentacji projektu wynika, że właśnie seniorzy często tracą partnerów, przyjaciół i członków rodziny, a razem z tą stratą pojawia się samotność, wycofanie i brak narzędzi do przeżycia żałoby. Fundacja GraTy zauważyła to już na etapie opisywania wyzwania: wiele osób starszych nie ma ani gotowości, ani bezpiecznej przestrzeni, by mówić o emocjach po stracie.

Jak to ma działać w praktyce?

W praktyce chodzi o spotkania, podczas których uczestnicy tworzą własną skrzynię pamięci – pudełko, album albo inną osobistą formę, do której można włożyć zdjęcia, drobne pamiątki, listy, zapiski czy symbole związane z ważną osobą.

Brzmi prosto, ale właśnie w tej prostocie tkwi siła. Człowiek nie dostaje zadania typu „proszę opowiedzieć o swojej żałobie”, tylko zaproszenie do małych kroków: dotknij, wybierz, przypomnij sobie, nazwij, jeśli chcesz.

To podejście łączy elementy arteterapeutyczne i reminiscencyjne. W zwykłym języku oznacza to tyle, że z jednej strony pomagają tu działania twórcze, a z drugiej – wracanie do wspomnień, które porządkuje emocje i pozwala opowiadać o ważnych historiach.

Tworzenie bywa bezpieczniejszym wejściem w trudne emocje niż sama rozmowa. Nie trzeba mieć zdolności plastycznych. Wystarczy gotowość, żeby dać sobie trochę czasu i uwagi. - Barbara Płaza, innowatorka i rękodzielniczka.

Chcesz wziąć udział? Możesz przyjść także z kimś bliskim.

Fundacja GraTy zaprasza do udziału osoby zainteresowane projektem, szczególnie dorosłych i seniorów, ale też tych, którzy chcą towarzyszyć bliskim w tworzeniu własnej skrzyni pamięci. Można przyjść samemu, można przyjść z kimś znajomym albo z rodziną. 25 marca o 16:00 w Krośnieńskiej Bibliotece Publicznej na ul. Wojska Polskiego 41. Zgłoszenia przyjmuje telefonicznie tel. 606 984 753. 

Bo czasem najważniejsze, co można zrobić dla siebie albo dla kogoś obok, to po prostu zatrzymać się, przypomnieć sobie i dać wspomnieniom miejsce.